Jak wspierać dzieci w trudnych zachowaniach? Sześć prostych kroków, które kosztują 0 zł

Obserwujemy dziś w szkołach i przedszkolach wyjątkowo wysoki poziom trudnych zachowań. Czasem słyszy się, że to wynik pandemii, czasem inne wymówki. Jednocześnie kadra pedagogiczna bywa niewystarczająco przeszkolona albo jest przeciążona obowiązkami, dokumentacją i brakiem wsparcia. Nic dziwnego, że jako nauczyciele, wychowawcy i rodzice często jesteśmy zmęczeni i zestresowani, a jednocześnie szukamy praktycznych rozwiązań „na już”.

Jako pedagog specjalny pracujący metodami bliskościowymi, wierzę, że w centrum wsparcia zawsze powinna stać relacja i uważność na emocje dziecka. Jednak równolegle możemy wprowadzić kilka prostych działań, które znacząco wpływają na poprawę zachowania i samopoczucia dzieci.

Poniżej znajdziesz sześć wskazówek, które można wdrożyć właściwie od razu – i to w każdej grupie.

1. Wyjdź na zewnątrz

Dlaczego to działa?

Kontakt z naturą pomaga dzieciom rozładować nagromadzone napięcia. Wiemy doskonale, że przyroda sprzyja wyciszeniu, kreatywnej zabawie i aktywności fizycznej. Nawet krótkie spacery czy zabawy na dworze mogą poprawić nastrój i ogólną atmosferę w grupie.

Co możesz zrobić?

• Organizuj zajęcia (np. czytanie, ćwiczenia w liczeniu czy obserwacje przyrodnicze) na świeżym powietrzu – prawie każdą aktywność da się przenieść poza mury szkoły lub przedszkola.
• Gdy to możliwe, zaplanuj codzienną przerwę na zewnątrz, nawet jeśli pogoda nie jest idealna. Krótkie wyjście, dobrze zaplanowane ubranie na każdą pogodę i pobyt w naturze potrafią zdziałać cuda.

2. Bądź aktywna

Dlaczego to działa?

Ruch fizyczny to klucz do rozładowania stresu i regulacji emocji. Dzieci, które mają możliwość swobodnej zabawy ruchowej, rzadziej reagują agresywnie czy impulsywnie.

Co możesz zrobić?

• Codziennie wprowadzaj gry i zabawy ruchowe, taniec, gimnastykę. Nie muszą to być skomplikowane ćwiczenia – ważne, by dzieci mogły się poruszać i przy okazji wspólnie pośmiać.
• Wykorzystaj proste pomoce: hula-hop, skakanki, piłki. Pozwól dzieciom eksplorować różne formy aktywności ruchowej i zachęcaj je do współpracy (np. wspólne tworzenie toru przeszkód).

3. Pijcie wodę

Dlaczego to działa?

Odpowiednie nawodnienie to często pomijany, a bardzo istotny element dbałości o samopoczucie i koncentrację. Mózg dziecka – tak jak i dorosłego – dużo efektywniej pracuje, gdy organizm jest dobrze nawodniony.

Co możesz zrobić?

• Zadbaj, by w sali zawsze znajdował się łatwo dostępny dystrybutor wody lub butelki z wodą
• Przypominaj dzieciom, by w ciągu dnia regularnie sięgały po wodę.
• Możesz wpleść w to element edukacyjny: wytłumacz, dlaczego picie wody wspiera koncentrację i dobry nastrój.

4. Pokaż dzieciom, jak się bawić

Dlaczego to działa?

Brzmi banalnie, ale wiele dzieci – naprawdę potrzebuje wskazówek, jak korzystać z zabawek, materiałów plastycznych czy klocków. Brak umiejętności „jak to robić” często prowadzi do frustracji i niszczenia przedmiotów.

Co możesz zrobić?

• Zamiast zabierać zabawki w odpowiedzi na niewłaściwe korzystanie z nich, usiądź z dziećmi i pokaż, jak można się nimi bawić.
• Zaproponuj wspólne budowanie z klocków, malowanie farbami, ugniatanie ciastoliny. W trakcie pokazuj, jak bezpiecznie i twórczo korzystać z materiałów.
• Zachęcaj do współpracy: „Zbudujmy razem zamek!”, „A może połączymy nasze obrazki w jeden wielki plakat?”

To nie tylko uczy nowych umiejętności, ale wzmacnia też poczucie bezpieczeństwa i bliskości.

5. Rozmawiaj z dziećmi

Dlaczego to działa?

Nic tak nie wspiera budowania relacji i rozwoju językowego, jak zwykła rozmowa. Dzieci uczą się w ten sposób empatii, słuchania innych, czekania na swoją kolej, zadawania pytań i formułowania odpowiedzi.

Co możesz zrobić?

• Poświęcaj czas na swobodne pogawędki. Dzieci potrzebują czuć, że mają prawo wyrażać swoje opinie i emocje.
• Zadawaj otwarte pytania, np. „Co ci się dziś najbardziej podobało?”, „Jak się dziś czujesz?”.
• Podkreślaj, że słuchasz: utrzymuj kontakt wzrokowy, parafrazuj to, co dziecko powiedziało.

Takie rozmowy to fundament bliskości – dziecko czuje się zauważone, a zarazem ma szansę rozwijać język i umiejętności społeczne.

6. Oddychaj głęboko

Dlaczego to działa?

Głębokie, świadome oddychanie pozwala szybko wyciszyć pobudzone emocje i odzyskać równowagę. To technika równie skuteczna dla dzieci, jak i dorosłych – prosty sposób na powrót do spokoju w trudnej chwili.

Co możesz zrobić?

• Pokaż dzieciom, jak można „zatrzymać się”, zamknąć oczy i wziąć kilka głębokich wdechów, np. „Oddychamy tak, jakbyśmy wąchali kwiatek, a później powoli zdmuchujemy świeczkę”.
• Zróbcie z tego zabawę: możecie na przykład udawać balon napełniający się powietrzem i powoli je wypuszczający.
• Zastosuj tę praktykę w sytuacjach stresu, ale też jako stały element dnia, np. przed posiłkiem, po powrocie z dworu czy na koniec zajęć.

Czas na zmianę – krok po kroku

Wprowadzając powyższe sześć elementów do swojej codziennej pracy, pamiętaj, że nie od razu zauważysz wielką przemianę. Jednak już drobne, regularne kroki w kierunku większej uważności na emocje, potrzeby i codzienne rytuały dzieci potrafią przynieść zaskakująco pozytywne efekty. Obserwując poprawę atmosfery i zachowania w klasie, sami również odzyskacie siłę i poczucie sensu w tym ważnym, ale i niełatwym zawodzie.

Zawsze będę zachęcać do stawiania relacji i uważności na pierwszym miejscu. Bardzo ważne jest, by w tym wszystkim nie zapomnieć o sobie samym – dorosły zmęczony i zalany nadmiarem bodźców także potrzebuje chwili wytchnienia. Pamiętaj więc o swojej „wewnętrznej baterii” – dbaj o nawodnienie, aktywność fizyczną i chwile relaksu. Zadbany dorosły to największy dar, jaki możemy dać dzieciom, które są pod naszą opieką.

Życzę powodzenia w odkrywaniu na nowo prostych, ale potężnych narzędzi: wspólnej zabawy, świeżego powietrza, ruchu, rozmów i głębokiego oddechu. To filary zdrowego, pozytywnego środowiska, w którym dzieci (i dorośli) mogą wzrastać w poczuciu bezpieczeństwa, radości i wzajemnego szacunku.

Autorka - Anna Dyjak

Pedagog, certyfikowana trenerka i założycielka bliskościowego żłobka oraz przedszkola. Wykładowca edukacji włączającej i integracyjnej na Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie. Specjalizuje się w neuroedukacji oraz metodach pracy z emocjami opartych na relacji i bliskości. Na blogu i w kursach online dzieli się praktycznymi rozwiązaniami dla nauczycieli i specjalistów pracujących z dziećmi, budując społeczność pasjonatów nowoczesnej pedagogiki.